VERLICHTING

Gloeilicht (+ halogeenlicht) 
Dit is licht dat wordt opgewekt door het laten gloeien van een metaaldraad – meestal wolfram – door er een elektrische stroom door te laten lopen. De eerste exemplaren hadden een kooldraad. Het levert een uitstekende kleur licht op: alle zichtbare kleuren worden goed weergegeven. Dit i.t.t. het licht van spaarlampen, LED-lampen e.d.
Halogeenlicht is ook gloeilicht. Daarbij wordt het verdampen van de gloeidraad afgeremd door de toevoeging van halogenen. Dan kunnen hogere temperaturen worden toegepast, waarbij de kleur witter wordt en de opbrengst en levensduur verbetert.
Ondanks dat de toepassing van gloeilicht slechts 1 à 2 % van het totale stroomverbruik is (wereldwijd is alle verlichting samen goed voor 19% van het elektriciteitsgebruik) en de alternatieven nog lang niet voldoende uitontwikkeld zijn, heeft de Europese Unie ingezet op een verbod van de gloeilamp. Terwijl een veel grotere besparing valt te behalen door het efficiënter inzetten van openbare verlichting, kantoorverlichting, garageverlichting e.d. (door om te beginnen het licht uit te doen waar het niet wordt benut, licht daglichtafhankelijk te maken; NB verbetering van bestaande oudere armaturen leidt al snel tot 30-60% besparing!)

Fluorescentie (“TL”-lampen, spaarlampen)
In fluorescentielampen wordt via gasontlading opgewekt ultraviolet licht met behulp van fluorescentiepoeders omgezet in zichtbaar licht. De kleurkwaliteit is sterk afhankelijk van de toegepaste poeders. De goedkoopste poeders met de hoogste opbrengst geven niet het beste licht. Om de kwaliteit van gloeilicht of daglicht te benaderen moet worden ingeleverd op opbrengst, dit kan tot ruim 30% oplopen. Fluorescentie wordt ook toegepast in allerlei spaarlampen. Hierbij wordt geaccepteerd dat de kleurweergave (CRI-Ra) niet hoger komt dan ongeveer 82 (op een schaal van 100). Anders zou er te weinig worden bespaard…
Fluorescentielampen, ook de spaarlampen met deze techniek, bevatten kwik. Een uiterst ongezond goedje. De lampen horen dus bij het chemisch afval. Helaas komt maar een beperkt percentage daadwerleijk in de krinkloop terug.
De spaarlamp komt er niet zo best af in deze uitzending van de KRO: De Rekenkamer – Wat kost een spaarlamp?

LED
Verlichting op basis van een elektronische schakeling, de “light emitting diode”. Sterk in opkomst door de veel lagere energiebehoefte bij gelijke opbrengst. In de praktijk wordt de markt overspoeld met producten die een tegenvallende opbrengst hebben en/of een vaak verbijsterend slechte kleurweergave. De geclaimde geringe energiebehoefte wordt lang niet altijd waargemaakt en alleen de duurdere typen doen wat ervan wordt beweerd. Omdat de levensduur sterk wordt beperkt als de warmte niet goed wordt afgevoerd, waren er tot nu toe geen lampen met een vergelijkbare opbrengst als bijv. een gloeilamp van 60 W. Dat gaat snel veranderen.
De kleurtemperatuur is inmiddels wel in orde, maar de kleurweergave blijft een punt van zorg…

Nieuwe ontwikkelingen
Volgens Amerikaanse onderzoekers kan er dit jaar een nieuwe kunststoflamp op de markt komen met allerlei nadelen van voornoemde lichtbronnen niet. En ook nog eens spotgoedkoop. FIPEL is de afkorting. Lees meer

Toepassingen en tips
Het blijkt in de praktijk dat een lage lichtkleurkwaliteit in de woonsfeer leidt tot een grotere behoefte aan aanvullende sfeermakers. Hiervoor worden dikwijls kaarsen en waxinelichtjes ingezet. Daarmee wordt een belangrijk deel van de bereikte besparing teniet gedaan! Zorg dus in de woonsfeer voor evenwichtige sfeervolle verlichting met een goede kleurweergave. Dit is ook van belang bij (de bereiding van) het eten!
Er zijn aanwijzingen dat LED-licht kan leiden tot slapeloosheid, door het grote aandeel blauw licht. Dat zie je niet zonder metingen.
In ondergeschikte ruimten kunnen spaarlampen worden toegepast. Als deze maar heel kort branden (WC) heeft dat weer geen zin. Bij verschillende typen lampen beperkt veel schakelen de levensduur aanmerkelijk. Dan maar laten branden leidt natuurlijk helemaal tot niets.
Zorg voor automatische verlichting waar de schakelaar gemakkelijk wordt vergeten. Bij (ver)nieuwbouw kan automatische verlichting voordeliger zijn dan het aanleggen van verlichting compleet met schakelaars.

LINKS
Over kleurweergave:
nl.wikipedia.org/…/Kleurweergave-index

Achtergronden:
gloeilampenverbod.nl
lichtisleven.nl
Giftige paraffinekaarsen of liever bijenwaskaarsen?

Voor winkels, horeca, kantoren en bedrijven:
MKB-Deventer.nl

Vervangen van klassieke TL door de laatste generatie -T5- leidt tot flinke besparingen, vergelijkbaar met het vervangen door LED-lampen. Bovendien is het licht een stuk rustiger en gaan de buizen veel langer mee.
Zie bijv. op YouTube – vervanging in alle scholen van Groningen (2012).

LED:
nl.wikipedia.org/…/LED

Tips voor goed verlichten:
lichtvoorlater.nl/…tips-over-licht-en-lampen 

Vergelijking van verschillende typen spaarlampen: olino.org…/lampen

Warm licht heeft een kleurtemperatuur tussen de 2700 (gewone gloeilamp) en 3200 K (halogeen). Boven de 4000 wordt het echt wit tot blauw (> 5500 = daglicht). Een kleurweergave van CRI-Ra < 85 is in de woonsfeer in feite ongeschikt.